Between the Devil and the Deep Sea

शब्दशः अर्थ – सैतान व खोल समुद्र यांच्या मध्ये असणे

भावार्थ – अत्यंत अवघड अशा दोन पर्यायांपैकी एकाची निवड करावी लागणे.

स्पष्टीकरण – कधी कधी आपल्याला अडचणींचा सामना करावा लागतो. आपल्यापुढे दोनच पर्याय असतात. कोणताही पर्याय निवडला तरी सारख्याच प्रमाणात नुकसान ठरलेलं असतं. म्हणून कोणता पर्याय निवडावा, याचाच आपण विचार करत बसतो. आपल्या एका बाजूला सैतान असेल व दुस-या बाजूला खोल समुद्र असेल तर कशाची निवड करणार ? सैतानाकडे जाणार, की समुद्रात? दोन्ही पर्याय तेवढेच वाईट आहेत.

मराठी म्हण – इकडे आड, तिकडे विहीर

                एका बाजूला आड आहे व दुस-या बाजूला विहीर आहे. कशातही उडी मारा, परिणाम सारखाच असेल.

संस्कृत म्हण – इतो कूपस्ततो तटी ।

        मराठीसारख्याच अर्थाची ही संस्कृत म्हण आहे. इतः - इकडे, कूपः – विहीर, ततः – तिकडे, तटी – नदी. इकडे विहीर, तिकडे नदी.

Example –

        Naresh has a toothache. He just can’t bare it. At the same time, he doesn’t want to go to a dentist, because he knows that he will have to take out his tooth and it is going to hurt a lot. He is between the devil and the deep sea.

Sit on the Fence

शब्दशः अर्थ – कुंपणावर बसणे

भावार्थ – तटस्थ राहणे

स्पष्टीकरण – Fence म्हणजे कुंपण. कुंपण हे मालकीच्या जागेच्या भोवती बांधले जाते. कुंपणावर बसणे म्हणजे एका अर्थी मालकीच्या जागेतही न बसणे व बाहेरही न जाणे. म्हणजेच, कोणाचीही बाजू न घेणे.

       ‘तटस्थ राहणे’ या शब्दप्रयोगात ‘तट’ शब्दाचा ‘किनारा’ असा अर्थ आहे. ‘स्थ’ म्हणजे ‘राहणे’. संस्कृतमधील ‘स्था’ धातूपासून हे रूप बनलेले आहे. तटस्थ म्हणजे किना-यावर थांबलेला. जो धड समुद्रातही नाही व जमिनीवरही नाही, तो तटस्थ. दोघांच्या भांडणात जो कोणाचीही बाजू घेत नाही, तो तटस्थ!

Example –

Raj – Two of my friends are quarreling.

Ram – You should try to keep them from quarreling.

Raj – Actually both of them are wrong. I just don’t understand what to do.

Ram – Then it’s better to sit on the fence.  

In The Country of the Blind, the One-Eyed Man Is King

शब्दशः अर्थ – आंधळ्या लोकांच्या देशात एक डोळा असलेला माणूस राजा बनतो.

भावार्थ – विशेष क्षमता नसलेल्या लोकांमध्ये त्यांच्यापेक्षा थोडी अधिक क्षमता असलेला माणूस श्रेष्ठ ठरतो.

स्पष्टीकरण – राजा हा सर्व दृष्टींनी श्रेष्ठ असणे अपेक्षित असते. त्याची शारीरिक उंची, सौंदर्य, शक्ती चांगली असावी लागते. पण जर एखाद्या देशात सर्वच लोक आंधळे असतील तर? त्या देशात एखाद्या माणसाला एका डोळ्याने दिसत असेल, तरीही तो राजा बनेल. एरवी सामान्यपणे एका डोळ्याने आंधळ्या माणसाला कोणी राजा केले नसते. पण त्या देशात ‘एका डोळ्याने दिसेणे’ हीच एक महत्त्वाची बाब ठरेल.

ज्या ठिकाणी अतिसामान्य लोक राहतात, त्या ठिकाणी जगाच्या दृष्टीने सामान्य माणूस सुद्धा महत्त्वाचा गणला जातो.

मराठी म्हण – वासरात लंगडी गाय शहाणी!

लंगड्या गाईला तसं महत्त्व कमीच. परंतु सर्व वासरे आहेत, व त्यांच्यात एकच गाय आहे पण ती लंगडी आहे. तर, लंगडी असून सुद्धा वासरांच्या दृष्टिकोणातून ती जास्त अनुभवी ठरते.

संस्कृत म्हण - निरस्तपादपे देशे एरण्डोSपि द्रुमायते। 

म्हणजेच, ज्या देशात झाडेच नाहीत, त्या देशात एरंडाला सुद्धा महत्त्व प्राप्त होते. एरंडाला तसं मह्त्त्व कमीच. म्हणूनच तर 'उंच वाढलं एरंड, परी न येई सुगंध' यासारख्या म्हणी जन्मल्या. अशा कमी लेखलेल्या झाडाला सुद्धा ज्या देशात झाडेच नाहीत त्या देशात महत्त्व मिळते.  

Example:

Vedant: I interviewed so many candidates today. Unfortunately none of them fits in our requirements.

Chetan: What about Mr. Jagdeesh Chate?

Vedant: He is better than others. He has good educational qualifications, but he has got no experience.

Chetan: I think you should hire him. In the country of the blind, the one-eyed man is king.

वाचकहो, आपल्या सूचनांचे स्वागत आहे.
आपला,
प्राणेश काशीकर

Empty Vessels Make Much Noise

शब्दशः अर्थ – रिकामी भांडी खूप आवाज करतात.

भावार्थ – जे लोक अर्धवट ज्ञानी असतात, ते खूप बडबड करतात.

स्पष्टीकरण – पाण्याने भरलेले भांडे आवाज करत नाही. म्हणजे त्या भांड्यांचा आवाज होत नाही. पण रिकामी भांडी आवाज करतात, म्हणजेच रिकामी भांडी एकमेकांवर आदळल्यास त्यांचा आवाज होतो. त्याचप्रमाणे ज्ञानाने भरलेली माणसे शांत असतात. ती स्वतःबद्दल तावातावाने बोलत नाहीत. याउलट अर्धवट ज्ञान असलेली माणसे मात्र स्वतःबद्दल खूप काही सांगत बसतात. आपण स्वतः किती श्रेष्ठ आहोत, हेच समोरच्याला सांगत असतात. एका संस्कृत सुभाषितकाराने म्हटले आहे –

सम्पूर्णकुम्भो न करोति शब्दम्

अर्धो घटो घोषमुपैति नूनम् ।

विद्वान् कुलीनो न करोति गर्वम्

जल्पन्ति मूढास्तु गुणैर्विहीनाः ।।

अर्थात्, पाण्याने संपूर्ण भरलेली घागर आवाज करत नाही. म्हणजेच, ती एका ठिकाणाहून दुस-या ठिकाणी नेताना आतील पाण्याचा आवाज होत नाही. परंतु अर्धवट भरलेली घागर आवाज करते, म्हणजेच आतील पाणी डुचमळते. त्याचप्रमाणे चांगल्या कुळात जन्मलेला विद्वान् गर्व करत नाही. पण गुणहीन, मूर्ख लोक मात्र बडबड करतात.

उथळ पाण्याला खळखळाट फार ही याच अर्थाची मराठी म्हण.

Example:

Balu – Do you know Mr Sinha?

Kalu – The new resident in our society?

Balu – Yes. He always talks about himself. Whenever I see him, he begins telling something or other about himself only. He considers himself the greatest person on the planet.

Kalu – Is he really so great?

Balu – Not at all. Just look at his attitude.

Kalu – Empty vessels make much noise!

वाचकहो, सदरील म्हणींचा तुमच्या वाक्यांमध्ये उपयोग करून त्यांचा चांगला सराव करा. मग या म्हणी तुम्हाला योग्य वेळी आठवतील. तुमच्या शंका किंवा सूचना तुम्ही Comment Box मध्ये लिहू शकता. तुमच्या शंकांचे निरसन अवश्य केले जाईल.

Piece of Cake

मित्रांनो, आज आपण एक खूप छोटा वाक्प्रचार अभ्यासणार आहोत. Piece of cake! शब्दशः अर्थ, केकचा तुकडा. केकचा तुकडा खाणं म्हणजे किती सोपं काम, नाही का? फार चावावं लागत नाही. तुकडा तोंडात टाकला की बस, विरघळून जातो. याचप्रमाणे एखादं काम फारच सोपं असेल, तर त्याला a piece of cake असं म्हटलं जातं.

           

 मराठीत यालाच डाव्या हातचा मळ म्हणतात. जसं की ‘गणितं सोडवणं म्हणजे त्याच्या डाव्या हातचा मळ आहे.’ अर्थात् तो अत्यंत सहजपणे गणिते सोडवतो. असंच एक उदाहरण इंग्रजीत पाहूया.

Ganu : Hi Pappu! What are you doing?

Pappu: I am trying to solve these sums. It’s really a headache.

Ganu: Show me.

            (After looking at the sums..)

            Oh! It is a piece of cake. Let me explain.